Dit artikel gaat over de gemeente Maassluis. Zie Maassluis (schip, 1982) voor het schip dat in 1989 is vergaan.
Topografische gemeentekaart van Maassluis, december 2016
Groote Kerk
Woning uit 1649
Groote Kerk

Maassluis (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeente heeft een oppervlakte van 10,12 km² (waarvan 1,63 km² water) en telt 34.328 inwoners (31 januari 2022) die Maassluizers worden genoemd. Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen. In de jaren tachtig werd als stadspromotie de leus Maassluis, Eerste stad aan de Waterweg bedacht. Dit etiket is echter topografisch onjuist: Maassluis ligt niet aan de Nieuwe Waterweg, maar aan het Scheur.[1] Sinds 2010 is de slogan Ervaar Maassluis. De gemeente maakt deel uit van het samenwerkingsverband Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

Geschiedenis

Maassluis is rond 1340 ontstaan als nederzetting bij een sluis in een zeewering. Die werd tussen de Noordzee en Rotterdam aangelegd om overstromingen te voorkomen. De nederzetting, die bestuurlijk onder Maesland viel, werd Maeslandsluys genoemd. De nederzetting werd in 1489 geplunderd. In de zestiende eeuw liet Marnix van St. Aldegonde een schans aanleggen. Nog voor de voltooiing werd de schans in 1573 veroverd door de Spanjaarden. Van Aldegonde werd gevangengenomen. Een jaar later werd Maeslandsluys door muitende Spaanse troepen geplunderd.

Op 16 mei 1614 werd Maeslandsluys zelfstandigheid verleend door de Staten van Holland. De nederzetting ging verder als Maassluis. De afscheiding had te maken met de onvrede in Maassluis over de houding van het bestuur dat in Maasland was gevestigd. Die onvrede bestond onder andere omtrent de hoge kosten die men moest betalen en het weinige dat daarvoor terugkwam.[2] De schans werd in 1624 afgebroken, om plaats te maken voor de Groote Kerk. Met de bouw daarvan werd begonnen in 1629. Die bouw lag vijf jaar stil, doordat kapers uit Duinkerke veel Maassluizer vissersschepen veroverden en de bemanning overboord gooiden. In 1639 werd de Groote Kerk voltooid. Op 4 december 1732 werd het beroemde Garrelsorgel in gebruik genomen. Dit orgel, in de periode 1730-1732 gebouwd door Rudolf Garrels, en was een geschenk van de Maassluise reder Govert van Wijn.

Het verzoek van Maassluis om zich stad te mogen noemen dateert van december 1813. Het Koninklijk Besluit van verlening is gedagtekend op 18 februari 1814.[bron?]

Op economisch gebied was aanvankelijk de visserij van belang. In de negentiende eeuw werd de stad wereldberoemd door het sleepvaartbedrijf L. Smit & Co. en het scheepsbergingsbedrijf W.A. van den Tak, die na een fusie bekendstonden als Smit-Tak. In Maassluis is het Nationaal Sleepvaart Museum gevestigd. In de haven ligt de stoomsleepboot Furie. Dit schip sleepte jarenlang houtvlotten over de Oostzee, werd in 1976 door de AVRO aangekocht voor een rol in de televisieserie Hollands Glorie naar het boek van Jan de Hartog en is sinds 15 februari 1978 eigendom van de Stichting Hollands Glorie. Een ander maritiem bedrijf in Maassluis is Koninklijke Dirkzwager, dat sinds 1872 informatiediensten in en rond de Rotterdamse haven levert.

De Tweede Wereldoorlog

Na de capitulatie op 15 mei 1940 classificeerde de Duitse Kriegsmarine het gehele gebied aan de Nieuwe Waterweg - het Scheur - Nieuwe Maas (beide oevers van Hoek van Holland tot Rotterdam) als Hauptstützpunkt. Alle havens in de regio werden in gebruik genomen voor de verschillende Kriegsmarine onderdelen. De Maassluise buitenhaven was met name de thuisbasis van het 32e en 34e Minensuchflottille, die voor het grootste deel bestond uit gevorderde vissersschepen, zoals kotters en loggers. Deze schepen, bewapend met luchtdoelgeschut (FLAK), vormden een bedreiging voor de geallieerde vliegtuigen die richting Duitsland vlogen.

Op donderdag 18 maart 1943, omstreeks 15.35 uur, kreeg Maassluis te maken met een aanval van twaalf geallieerde bommenwerpers met dertig brisant- en zestig brandbommen. Deze aanval miste zijn eigenlijke doel, de olieraffinaderij Witol aan de Heldringstraat. In korte tijd werd een groot gedeelte van de oude binnenstad vernield door hevige branden en instortende gebouwen. Achttien inwoners van Maassluis kwamen om tijdens het bombardement. Op het Schanseiland is ter herdenking een monument opgericht.

Op 21 januari 1944 werd Hoek van Holland, tegelijk met elf andere Europese havensteden, door het Oberkommando der Wehrmacht tot Festung verklaard. Maassluis werd nu officieel Festungsvorfeld en de Maassluise vlieten werden als tankgrachten aangemerkt.

Joodse gemeenschap

Maassluis had een liberaal vestigingsbeleid en was een van de weinige plaatsen in de regio waar joden zich mochten vestigen. Op 27 april 1688 vestigde de tabaksverkoper Levi Jacobs zich er als eerste. Vanaf 1750 groeide de joodse gemeenschap. In 1769 kreeg zij toestemming een synagoge te bouwen. Na 1890 trok het grootste deel van de joodse gemeenschap weg. In 1930 woonden er nog maar acht joden in Maassluis, die allen zijn weggevoerd en vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. De synagoge aan de Groen van Prinstererkade werd in 1960 gesloopt. De joodse begraafplaats aan de Roggekade werd in 1950 geruimd. De stoffelijke resten zijn herbegraven op de algemene begraafplaats, waar drieëntwintig grafstenen heen zijn gebracht.[3]

Stadsdichter

Maassluis heeft sinds juni 2016 een stadsdichter. Deze krijgt de gelegenheid zichzelf en de stad te promoten. De tweejaarlijkse verkiezing wordt georganiseerd door Poëziecafé Woordkunst met steun van de gemeente Maassluis en Bibliotheek Maassluis.[4]

Dichters:

  • 2016-2018: Jaap van Oostrum
  • 2018-2020: Jelle Ravestein
  • 2020-2022: Jaap van Oostrum
  • 2023-2024: Marleen Opschoor

Bezienswaardigheden

Een deel van Maassluis is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er als bezienswaardigheden:

Monumenten

In de gemeente bevinden zich een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Kunst in de openbare ruimte

In Maassluis zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Verkeer en vervoer

Maassluis had twee NS-stations aan de Hoekse Lijn: Maassluis Centrum sinds 1891 en Maassluis West sinds 1970. Op 1 april 2017 reed de laatste trein over deze spoorweg.[5] Tussen 2017 en 2019 is de spoorlijn tot metrotracé omgebouwd en een derde station (Steendijkpolder) toegevoegd. Sinds de voltooiing is er een rechtstreekse metroverbinding met het centrum van Rotterdam en het metronet aldaar.

Het ombouwen zou in september 2017 gereed zijn, maar door verschillende tegenvallers was de oplevering vertraagd.[6] Het openbaar vervoer richting Rotterdam vond per april 2017 tijdelijk per autobus plaats. Na een feestelijke opening op 28 september 2019 ging de metroverbinding op 30 september 2019 van start.[7]

In 1912 bereikt de WSM-stoomtram Maassluis vanuit Maasland en Delft, met aansluiting op het NS-net. In 1938 werd de lijn al gesloten tussen Maassluis en Maasland. Tussen Maasland en Delft is de oude baan grotendeels fietspad geworden.[8]

Het wegverkeer wordt afgewikkeld over de A20. Met de veerpont is er een verbinding naar Rozenburg over het Scheur. Deze wordt zowel door fietsers en voetgangers als door gemotoriseerd verkeer gebruikt. De boot kan per overtocht veertig personenwagens vervoeren. De dichtstbijzijnde vaste overgangsmogelijkheid richting het zuiden via de Botlektunnel (of Botlekbrug) en de Beneluxtunnel is vijftien kilometer verderop gelegen en heeft dikwijls met files te maken. Door de in aanleg zijnde Maasdeltatunnel als onderdeel van de A24 ontstaat er - volgens planning in 2024 - een dichterbij gelegen vaste verbinding onder het Scheur. De veerdienst zal vermoedelijk na de opening van deze nieuwe weg aangepast worden.

Sport en recreatie

Maassluis kent een groot aantal sportverenigingen, waaronder een van de oudste tennisclubs van Nederland, MTC Bequick uit 1895, de voetbalclubs Excelsior Maassluis, VDL-Maassluis en MSV '71, schietvereniging Prins Hendrik, atletiekvereniging AV Waterweg, basketbalvereniging MBV Green Eagles, hockeyvereniging MHV Evergreen, korfbalvereniging c.k.c. Maassluis, handbalvereniging Unitas '63, gymnastiekvereniging Gv Maassluis, honk- & softbalvereniging HSV Gophers, wielrenvereniging RCMD De Coureur, tafeltennisvereniging TOG/MeerServices, volleybalvereniging MVC en Badmintonclub Maassluis.

Aan de Sportlaan is het sport- en recreatiezwembad Dol-fijn gevestigd, het is een Sportfondsenbad.

Door Maassluis loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse Deltapad geheten.

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Maassluis bevat 23 zetels. De huidige coalitie bestaat uit CDA, VVD, PvdA en D66. Het CDA heeft 2 wethouders in het college van B&W, de VVD en PVDA ieder 1 wethouder. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014 2018 2022
CDA 6 5 5 4 3 4 5 4
PvdA 5 7 7 8 6 4 3 4
VVD 5 5 4 3 5 4 4 4
Leefbaar Maessluys - - - - - - - 3
Maassluis Belang - - - 2 3 4 2 2
VSP* - 3 3 3 3 4 3 2
ChristenUnie* 1 1 1 1 1 2 2 1
D66 5 2 1 - 1 1 1 1
GroenLinks - - - - - - 1 1
Forum voor Maassluis - - - - - - 2 1
SP - - - 2 1 - - -
Wensveen - - 2 - - - - -
Overigen 1 - - - - - - -
Totaal 23 23 23 23 23 23 23 23
  • In 1998 werd de VSP vertegenwoordigd door de AOV-Unie 55+
  • In 1994 en 1998 deed de ChristenUnie mee als een combinatie van het GPV, de RPF en SGP.

Geboren

Bekende (oud-)inwoners

In de populaire cultuur

  • In het lied "Moeders Wil is Wet" van Kinderen voor Kinderen wordt verwezen naar Maassluis. De moeder van de ik-figuur in het lied gaat op bezoek bij "mijn oma in Maassluis". Terwijl de dames in Maassluis zitten, kookt de vader van de ik-figuur voor de kinderen, met desastreuze gevolgen.
  • In het lied "Blamage" van Telekids wordt verwezen naar Maassluis. Een jochie uit Maassluis, die zag een leuke meid. Hij zei: Zeg lekker wijffie heb je eventjes tijd. Ze draaide zich toen om en dit is eerlijk waar. Ze spuugde in haar handen en ze sloeg 'm in elkaar.
  • De film Spetters van Paul Verhoeven is voor een belangrijk deel in Maassluis opgenomen.
  • In het lied "Swiet Swiet Honniebee" van Tineke Schouten wordt verwezen naar Maassluis: Oh oh o-oh oh oh swiet swiet honniebee, please tell me would you marry me, I follow you van Moskou tot Maassluis, maar mag ik wel een keer of twee per maand naar huis.
  • In het lied "Mijn Daffy Duck" van Henk Wijngaard wordt verwezen naar Maassluis. Mijn doodle yellow truck, ik noem haar Daffie Duck Rijdt mij van Bartlehiem tot aan Maassluis En via Sas van Gent weer t'rug naar huis Geen laatste stop meer, want ik ben zo thuis.
  • De film Kruimeltje van Maria Peters is voor een deel in Maassluis opgenomen.
  • In de tv-serie Hollands Glorie van Jan de Hartog kwam de sleepboot eerst als Jan van Gent in actie, en na enkele aanpassingen als Furie. De naam Furie is blijven hangen, de sleper vaart nog steeds onder die naam in Maassluis en als pakjesboot bij de intocht van Sinterklaas.
  • In het lied "Mijn Gebed" van D.C. Lewis is het Garrels-orgel van de Groote Kerk te horen, bespeeld door Feike Asma. De trompetsolo is van Jan Marinus (1923-1990), de plaatopname en bediening van de registers zijn verzorgd door Harry van Hoof en D.C. Lewis.
  • In het lied "Lot" van Jan Beuving speelt een couplet zich af in Maassluis.
  • De landelijke intocht van Sinterklaas werd in 2016 in Maassluis gehouden.
  • Het liedje 'Veilig over straat' van Bassie & Adriaan is opgenomen in Maassluis.

Aangrenzende gemeenten

   Aangrenzende gemeenten   
 Westland (gemeente)       Midden-Delfland       Midden-Delfland 
      Brosen windrose nl.svg      
 Rotterdam (gemeente)   Vlaardingen 
           
 Rotterdam       Rotterdam       Rotterdam 

Fotogalerij

Zie de categorie Maassluis van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.