• Aan de volgende generatie…

Week van de Kinderfilosofie 2021

Filosofische essaywedstrijd voor HTF-studenten

Zeker in deze tijd is wijsgerige reflectie ook voor kinderen van belang. De HTF schrijft samen met de Week van de Kinderfilosofie een essaywedstrijd uit, exclusief voor HTF-studenten! Schrijf een filosofisch essay van maximaal 1.000 woorden over kinderfilosofie en het thema van dit jaar: natuur. Waarom zou je met kinderen over natuur filosoferen? Over onze omgang met de natuur en gevolgen voor hun toekomst? Welke (filosofische) lessen leert de natuur ons? Je kunt vele kanten op, zowel inhoudelijk als qua stijl, mits het essay filosofisch van aard is, prikkelend en origineel is en bovendien toegankelijk voor een breed publiek.

Aan de volgende generatie

Haarlem, april 2021

God ofwel natuur. De filosofie heeft in ons land nooit meer zo’n grote plek ingenomen sinds die beroemde woorden van Baruch Spinoza. In een onrustig religieus klimaat na Reformatie en beeldenstorm slaat Baruch een brug tussen geloof en natuur. Iets wat door sommigen nog altijd wordt uitgelegd als het atheïsme van Spinoza. Veel doet het er eigenlijk niet toe. Terugkijkend is juist die brug van enorme filosofische waarde.
Drie eeuwen later schept natuurkundige Stephen Hawking ruimte voor God in een wetenschappelijke context. Hij stelt dat God kan bestaan, maar dat er wetenschappelijk geen god nodig is om het heelal te verklaren. In 2009 erkent de Rooms-Katholieke kerk dat de evolutie weliswaar is ‘aangezet’ door God, maar dat het nu een kwestie van natuur is voor de voltooiing. Een kleine tien jaar later erkent diezelfde kerk de big bang. Het zijn tegemoetkomingen die Baruch al wist te maken in zijn befaamde werk ‘Ethica’.

De wereld van nu lijkt niet meer op de wereld van de lenzenslijper uit Rijnsburg. Letterlijk niet. Als met de lenzen van Spinoza foto’s vanuit de ruimte waren gemaakt, zouden de kiekjes van onze poolkappen er heel anders uitzien.
Ook in overdrachtelijke zin lijkt Nederland niet meer op de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden van toen. De filosofie kent amper plaats in ons dagelijks leven. Die plek is ingevuld door de wetenschap en economie. De laatste decennia terzijde gestaan door de technologie. Zij hebben ons een wereld vol vooruitgang en weelde gebracht. De afgelopen tien jaar heeft de wetenschap invulling gegeven aan vraagstukken, waar we als mensheid al eeuwen mee rondliepen. Denk aan de kwantummechanica, of de neurowetenschappen. De gemiddelde Nederlander heeft momenteel twee keer zoveel te besteden als vijftig jaar geleden. En we zijn meer met elkaar verbonden dan ooit. Toch doemt de vraag op of we met de focus op winst en wetenschap, de grote achterliggende vraagstukken niet uit het oog zijn verloren.
Had het amorele van Joris Luyendijk kunnen ontstaan in een wereld waar toekomstige bankdirecteuren leren nadenken over wat moreel is en wat ethisch? Welke verantwoording leg je af bij het boren naar gas, als je de persoonlijke leefomgeving van mensen aantast? Waarom hebben mensen met een andere achternaam het label ‘fraudeur’ in systemen van overheidsdiensten?
Het kan zijn dat daar heel verantwoorde keuzes aan voorafgaan, maar vooralsnog heeft het een bankencrisis opgeleverd, loopt er een parlementaire enquête aardgaswinning en is de compensatie toeslagenaffaire nog altijd niet uitgekeerd. Voor de camera’s verschijnen vergeetachtige politici, stotterende economen en schaamteloze gaswinbedrijven.
Wanneer je van jongs af aan vanuit een breed perspectief leert kijken naar de vraagstukken die voor je liggen, leg je een goede fundering om kritisch in het leven te staan. Dat je dan alsnog later naar gas wilt boren op een poolkap, gefinancierd door ABN en de NAM, alla maar dan kun je in ieder geval een knappe argumentatie geven bij lastige vragen. Je hoopt uiteraard dat er een groter gevoel voor verantwoordelijkheid ontstaat. Het was amoreel waar Luyendijk over schreef, niet immoreel.

Het duurt niet lang meer en de wereld ziet er weer anders uit. Hoewel het geloof uit de 17e eeuw tegenwoordig een kleinere plaats inneemt in ons land, kennen we nu meer religies. Zoals Spinoza werd verdreven uit de Joodse gemeenschap vanwege zijn kritische houding, zo zien we ook vandaag de dag weinig begrip voor andersgelovigen. Half Nederland heeft last van de minaret van de Blauwe Moskee. Tot Kamervragen aan toe. Heel Urk gaat in coronatijden zingend de kerk in. Tot Kamervragen aan toe. De schrijfster Lale Gül moet gedwongen verhuizen, omdat zij in een boek schrijft moeite te hebben zich naar een geloof te schikken. Tot Kameropmerkingen aan toe.
Voor een bevolking die vrij ongelovig is, als je de geluiden op straat mag geloven, gaat het vaak over religie. In ongeveer datzelfde kader kun je je afvragen of Spinoza tegenwoordig zou worden gezien als groot Nederlands filosoof, of als ‘filosoof van tweede generatie mensen met een immigratie-achtergrond’. Zijn wieg mag in Amsterdam hebben gestaan, zijn voorouders kwamen van het Iberisch schiereiland. Via Frankrijk. Baruch de buitenlander.
We hebben de brug van Baruch harder nodig dan ooit. Die brug leer je bouwen als je niet alleen het biologisch aspect kent van het ontstaan van de aarde, maar ook op metafysisch niveau daar naar leert kijken. Wat maakt de mens anders als hij door een god is gemaakt, door een oersoep of door een andere theorie? Wat als dat geen verschil maakt? En wat als dat wel zo is? Zulke vragen kun je met kinderen bespreken. Wat is natuur? Wat is mens? Is de mens ook natuur? Alle mensen?

Kinderen van nu groeien op in een wereld die sneller verandert dan op enig ander moment in de geschiedenis. Een paar meteorietinslagen daargelaten. Kinderen van nu groeien op, op een planeet waar regenwoud, oceaan en poolgebied snel in kwaliteit afnemen. Sommige diersoorten die er nu nog zijn, zullen uitgestorven zijn tegen de tijd dat die kinderen hun diploma halen. Voor die dieren is het te laat, maar als we onze kinderen leren denken, zelf conclusies leren trekken, leren uitzoeken wat hun rol en verantwoordelijkheid kan zijn, dan is het voor onze planeet niet te laat.
Zij staan voor het eerst in de geschiedenis voor een filosofisch vraagstuk dat tot op heden slechts een gedachte-experiment was. Een spoorwegsplitsing; op het ene spoor een jongeman in de bloei van zijn leven, op het andere spoor drie dames op leeftijd. Jij bedient de wissel.
Binnenkort komen de eerste zelfrijdende auto’s op de weg. Deze moreel-ethische afweging is werkelijkheid. Die auto’s moeten een moraal geprogrammeerd krijgen. Dus linksaf is de jongen aanrijden, rechtsaf de dames. Wat nou als er een derde keuze is? Wat nou als uitwijken naar de berm betekent dat je het laatste dier van een uitstervende soort doodrijdt? Kun je vier mensenlevens redden. Ik zeg niet dat een mensenleven meer waard is dan het leven van een dier. Dat laat ik graag aan de volgende generatie.

Remco Rhee
HTF | Cohort 2020

CAPREA BEHEER B.V.

Fultonbaan 20
3439 NE  Nieuwegein
Netherlands

CAPREA MEDIA

Jan Steenstraat 6
2023 AN  Haarlem
Netherlands


concept & webcontrol © CAPREA MEDIA